2000 TL’lik SSD ile 8000 TL’lik SSD Arasında Ne Fark Var?
SSD alırken de aynı tiyatro dönüyor.
Siteye giriyorsun.
Bir tane SSD 2.000 TL.
Başka bir tane 3.500 TL.
Sonra 5.000 TL.
Sonra 8.000 TL.
Bir bakıyorsun 10.000 TL’lik SSD var.
Kutunun üzerinde PCIe 5.0 yazıyor.
7000 MB/s.
10000 MB/s.
12000 MB/s.
Sonra insanın aklına şu geliyor:
“Benim SSD’im ne yaptı da bu kadar yavaş kaldı?”
Hiçbir şey yapmadı.
Muhtemelen gayet normal çalışıyor.
Ama SSD üreticileri de boş durmuyor. Her yeni nesilde kutunun üzerine daha büyük bir sayı yazılıyor.
En hızlı SSD.
PCIe 5.0 SSD.
Yüksek performanslı NVMe SSD.
Profesyonel oyuncular için SSD.
Bir de “extreme” yazdın mı tamamdır.
Sanki SSD’yi bilgisayara değil F1 aracına takıyoruz.
7000 MB/s görmek bilgisayarı uçurmuyor
En büyük yanılgı burada.
SSD’nin kutusunda 7000 MB/s yazıyor.
İnsan bilgisayarın da 7000 MB/s hızında çalışacağını sanıyor.
Öyle bir dünya yok.
O değer genellikle belirli bir test senaryosundaki sıralı okuma performansını ifade ediyor.
Windows kullanırken her yaptığın işlem sıralı okuma değil.
Tarayıcı açıyorsun.
Program açıyorsun.
Dosya açıyorsun.
Oyun başlatıyorsun.
Windows arka planda yüzlerce farklı işlem yapıyor.
Bunların davranışı benchmark programındaki tek bir sayıdan ibaret değil.
Bu yüzden SSD okuma yazma hızı önemli mi diye soruyorsan, tek başına o sayıya bakmak anlamsız.
3500 MB/s SSD neden hâlâ gayet iyi?
Çünkü insanlar rakama bakıp eski teknolojiyi çöpe atıyor.
PCIe 3.0 NVMe SSD’lerin iyi modelleri hâlâ günlük kullanım için fazlasıyla yeterli.
Windows açılıyor.
Programlar açılıyor.
Oyunlar açılıyor.
Dosyalar taşınıyor.
Bilgisayar gayet hızlı çalışıyor.
Sonra PCIe 4.0 çıkıyor.
“PCIe 3.0 bitti.”
Hayır.
Bitmedi.
PCIe 5.0 çıkıyor.
“PCIe 4.0 artık çöp.”
O da çöp olmadı.
Teknoloji sektöründe eski ürünün bir gecede işe yaramaz hale geldiği bir dünya yok.
Sadece yeni ürün satılması gerekiyor.
Oyunlarda SSD farkı neden abartılıyor?
Bir oyunun SSD ile HDD arasındaki farkını anlamak kolay.
HDD’den SSD’ye geçince yükleme sürelerinde ciddi fark görebilirsin.
Ama SATA SSD’den çok hızlı NVMe SSD’ye geçince aynı oranda fark beklemek saçma.
NVMe SSD oyun performansı artırır mı?
Oyunun FPS’ini mucizevi şekilde artırmaz.
Ekran kartının gücünü artırmaz.
İşlemciyi hızlandırmaz.
Çoğu durumda temel katkısı yükleme süreleri ve sistem tepkiselliğidir.
Ama teknoloji videolarında 12.000 MB/s yazınca insan sanıyor ki oyun iki kat hızlı çalışacak.
Çalışmayacak.
Ekran kartın aynı.
İşlemcin aynı.
FPS’in de bundan dolayı uçmayacak.
Windows için PCIe 5.0 SSD almak bana göre gereksiz
Yeni bilgisayar topluyorsun.
PCIe 5.0 destekli anakartın var.
Güzel.
Ama doğrudan en pahalı SSD’ye saldırmak zorunda değilsin.
PCIe 5.0 SSD alınır mı?
Alınır.
Ama kullanım amacın varsa.
Büyük dosyalarla sürekli çalışıyorsan, profesyonel video düzenliyorsan, ağır veri işliyorsan yüksek sıralı hızların anlamı olabilir.
Ama bilgisayarda yaptığın şey Chrome açmak, oyun oynamak, Steam kullanmak ve arada film indirmekse 10.000 MB/s SSD’nin sana getirdiği mucize nerede?
Yok.
Çünkü kullanım senaryon o değil.
SSD’yi oyun için alıyorsan başka şeylere bak
Bir SSD alırken sadece okuma hızına bakmak bana göre ciddi hata.
Gaming SSD alırken nelere dikkat edilmeli?
Denetleyici.
NAND tipi.
TBW değeri.
Garanti süresi.
Sıcaklık.
SLC cache davranışı.
Uzun süreli yazma performansı.
Bunlar daha anlamlı.
Çünkü SSD’yi iki dakika benchmark yapıp sonra “7000 MB/s” diye övmek kolay.
Asıl mesele uzun süre yük altında nasıl davrandığı.
SSD ısındığında ne oluyor?
SLC cache dolduğunda hız ne kadar düşüyor?
Büyük dosya yazarken performans nasıl?
Bunlara bakmadan sadece kutudaki rakama bakarsan ürün seçmiyorsun.
Reklam seçiyorsun.
DRAM’siz SSD kötü mü?
Bu konuda da internette gereksiz bir korku var.
“DRAM yoksa alma.”
Bu kadar basit değil.
DRAM’siz SSD’lerin kullanım alanları var.
Hatta bazı modern SSD tasarımlarında HMB gibi yöntemlerle sistem belleğinden yararlanılabiliyor.
Ama burada da ürünün tamamına bakmak gerekiyor.
DRAM’li SSD mi DRAM’siz SSD mi sorusunun cevabı kullanım şekline ve modele göre değişiyor.
Sadece kutuda DRAM yazıyor diye SSD otomatik olarak kral olmuyor.
Aynı şekilde DRAM yok diye SSD otomatik olarak çöp olmuyor.
Teknoloji forumlarının sevdiği iki kelimelik kesin cevaplardan uzak durmak lazım.
TLC ve QLC meselesi
SSD alırken NAND tipi de önemli.
TLC.
QLC.
Sonra biri çıkıyor:
“QLC çöp.”
Tamam.
Ama yine kullanım senaryosuna bak.
TLC SSD mi QLC SSD mi?
Uzun süreli yoğun yazma yapıyorsan TLC daha mantıklı olabilir.
Büyük veri işliyorsan, sürekli dosya taşıyorsan veya profesyonel kullanım varsa daha kaliteli NAND tercih etmek mantıklı.
Ama bilgisayarında oyun, tarayıcı ve günlük programlar çalışıyorsa QLC kullanan bir SSD de işini görebilir.
Burada mesele “hangisi daha iyi?” değil.
“Hangisi benim kullanımım için yeterli?” sorusu.
Ama bu soru daha az heyecanlı.
İnsanlara “Bu SSD 12.000 MB/s” demek daha kolay.
SSD sıcaklığı da küçümseniyor
NVMe SSD’ler küçük bir kart üzerinde ciddi hızlara çıkıyor.
Dolayısıyla ısınabiliyorlar.
Özellikle yüksek performanslı modellerde soğutma önemli hale geliyor.
NVMe SSD sıcaklığı kaç derece olmalı diye araştıranların yaptığı doğru.
Çünkü SSD’nin sıcaklık davranışı performansı etkileyebilir.
Ama burada da saçmalık var.
Adam SSD’ye devasa heatsink takıyor.
SSD zaten normal kullanımda zorlanmıyor.
Sonra bilgisayarın içinde RAM’den büyük SSD soğutucusu duruyor.
Niye?
“Gaming.”
Tabii.
SSD de terlemeye başlamıştı zaten.
SSD sağlığı yüzde 50 oldu diye hemen çöpe atmayın
SSD sağlık programlarında görülen yüzde değerleri de insanları gereksiz korkutuyor.
“Sağlık yüzde 50.”
“SSD ölüyor.”
Bu kadar basit değil.
Üretici tarafından kullanılan sağlık göstergesinin neyi temsil ettiğine bakmak gerekiyor.
Yazılan veri miktarı.
Kalan dayanıklılık.
Hata durumu.
SMART değerleri.
Bunların tamamı önemli.
SSD sağlık yüzdesi ne anlama gelir diye bakmadan sadece yüzdeye bakıp karar vermek yanlış.
Bir SSD yüzde 50 gösteriyor diye ertesi gün patlayacak diye bir kural yok.
Ama önemli veriyi tek SSD’de tutmak da akıllıca değil.
Yedek al.
Sonra kafan rahat etsin.
SSD fiyatları neden bu kadar oynuyor?
Çünkü sadece kapasite satın almıyorsun.
Aynı kapasitede iki SSD arasında ciddi fark olabilir.
1 TB.
1 TB.
İkisi de 1 TB.
Ama NAND farklı.
Kontrolcü farklı.
DRAM farklı.
Garanti farklı.
Performans farklı.
Dayanıklılık farklı.
Marka farklı.
Dolayısıyla “1 TB olan en ucuzu alayım” da her zaman doğru değil.
Ama bunun tersi de doğru.
“En pahalı olan en iyidir.”
Bu da saçmalık.
1 TB SSD tavsiyesi ararken fiyat, özellik ve kullanım amacını beraber değerlendirmek gerekiyor.
SSD alırken en büyük hata kapasiteyi küçümsemek
İnsanlar hız için fazla para veriyor.
Ama kapasite yetmiyor.
500 GB SSD alıyor.
Windows kuruyor.
Steam kuruyor.
İki büyük oyun yüklüyor.
Disk doluyor.
Sonra sürekli dosya siliyor.
Bence burada daha büyük kapasite almak çoğu zaman daha mantıklı.
Örneğin 2 TB daha yavaş bir SSD ile 1 TB aşırı hızlı SSD arasında kalırsan ve profesyonel kullanımın yoksa 2 TB seçmek daha mantıklı olabilir.
2 TB SSD alınır mı?
Kesinlikle.
Özellikle oyun kütüphanesi büyüyorsa.
Çünkü oyunların boyutları da artık saçma seviyelere çıktı.
Bir oyun 150 GB.
Diğeri 120 GB.
Üçüncüsü 90 GB.
Sonra 1 TB SSD’nin neden dolduğunu düşünüyorsun.
SSD satın alırken benchmark kölesi olmayın
CrystalDiskMark açılıyor.
Sonuç:
7100 MB/s.
“Vay be.”
Sonra bilgisayarı kapatıyorsun.
Ertesi gün açıyorsun.
Windows yine aynı hızda açılıyor.
Çünkü sistem zaten hızlı.
Bir SSD’nin benchmark sonucu ile günlük kullanım arasındaki farkı anlamadan benchmark ekranına bakıp ürün seçmek gereksiz.
SSD benchmark sonuçları önemli mi?
Evet.
Ama tek başına değil.
Benchmark bir araç.
Ürünün kendisi değil.
Sonuç
SSD teknolojisi gerçekten gelişti.
Ama pazarlaması daha hızlı gelişti.
Bugün 7000 MB/s SSD kötü değil.
3500 MB/s SSD de çöp değil.
PCIe 4.0 SSD almak zorunda değilsin.
PCIe 5.0 SSD almak hiç zorunda değilsin.
En hızlı NVMe SSD senin için en mantıklı SSD olmayabilir.
Bilgisayarında oyun oynuyorsan, internete giriyorsan, program kullanıyorsan ve günlük işler yapıyorsan orta-üst seviye bir SSD fazlasıyla işini görür.
Daha pahalı SSD sana daha büyük bir benchmark sayısı verir.
Ama o sayı bilgisayarının önüne gelip senin yerine iş yapmıyor.
SSD seçerken hız rakamına bak.
Ama o rakama tapma.
